Sobota, 10 grudnia 2022. Imieniny Danieli, Bohdana, Julii

Amatorskie zespoły teatralne i muzyczne w Mławie po 1945 (cz. 2.)

2022-09-28 12:00:00 (ost. akt: 2022-09-28 12:17:49)
Młodzi artyści – amatorzy występujący w sztuce pt. „Teść”

Młodzi artyści – amatorzy występujący w sztuce pt. „Teść”

Autor zdjęcia: Materiały autora tekstu

Podziel się:

Dzisiaj ostatnia część historii amatorskich zespołów teatralnych i muzycznych, które działały w Mławie po 1945. Pisze o tym dla Czytelników Kuriera Mławskiego Michał Nowakowski, historyk, nauczyciel, członek Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Mławskiej.

W 1951 roku zostało założone przy Szpitalu Powiatowym w Mławie Koło Dramatyczne (zespół świetlicowy), które prowadziła Eugenia Dolna.

Zespół liczył 26 osób. Próby odbywały się dwa razy w tygodniu. W 1952 roku E. Dolna przeszła do zakładu mleczarskiego w Mławie, gdzie również założyła zespół teatralny. Trzon działającego tam „teatru” stanowili pracownicy zakładowi.

Sztuki okazały się wielkim sukcesem

Zespół wystawiał jednoaktówki z okazji różnych uroczystości, dawał występy na akademiach, tym samym aktywnie włączał się w życie kulturalne miasta. Wśród sztuk pełnospektaklowych zostały wystawione: „Grube ryby” Bałuckiego oraz „Grzech” Stefana Żeromskiego. Sztuki okazały się wielkim sukcesem.

Premiera pierwszej z nich odbyła się w 1952 roku w Domu Ludowym w Mławie, przy dużej frekwencji. Poza tym sztuka była wystawiana jeszcze kilkakrotnie w Mławie (m. in. parokrotnie w Domu Ludowym oraz na Wólce w świetlicy tzw. Domu Kolejarza) oraz w Jednostce Wojskowej w Ciechanowie, a także w Przasnyszu.

Próby do sztuki odbywały się w niełatwych warunkach, w biurach na terenie instytucji. Wówczas w zakładzie pracy nie było jeszcze świetlicy. Najpierw uczono się tekstów na pamięć, a potem deklamowano w zasadzie w bezruchu, stojąc, gdyż nie było miejsca na odgrywanie ról.

Tylko nieliczne próby, w tym generalna odbyły się w sali „Lutnia”. Następnie pod czujnym okiem inscenizatorki zaczęto pracować nad dramatem „Grzech”.

Zbigniew Wawrzyński stwierdził: „Każdą wolną chwilę wykorzystywano na szlifowanie tekstu "na blachę". Kontrowersje wywołał jedynie IV akt sztuki dopisany przez Leona Kruczkowskiego, który ni z gruszki, ni z pietruszki wpychał uwiedzioną dziewczynę w "środowisko robotnicze wyzyskiwane przez klasę posiadającą". Palec komunistycznej doktryny coraz częściej wyciskał swoje piętno na życiu społeczeństwa. Nie było mowy o przystawieniu cenzorskiej pieczęci bez spełnienia tego warunku. Próby sytuacyjne z wykorzystaniem niezbędnych rekwizytów zbliżały nas do celu. To już był teatr! Reżyserka wzmacniała skalę dramatu, rosło napięcie. Kostiumy, scenografia oddawały czas i miejsce akcji”.

Premiera sztuki odbyła się 11 kwietnia 1953 roku. Spektakl okazał się największym sukcesem Dolnej i jej zespołu teatralnego.

„Gdyby sala Domu Ludowego liczyła 600 miejsc to też byłaby pełna. Cała Mława wtedy żyła tą sztuką, tymi występami naszego zespołu, to naprawdę był ogromny sukces – wspominała Teresa Zakrzewska – starsi, młodzi, wszyscy chcieli oglądać "Grzech". Satysfakcją dla nas wielką była świadomość, że możemy aż tak zadowolić społeczność mławską”.

Sukces zespołu okazał się także wielkim sukcesem Dolnej, która stanęła na wysokości zadania; znakomicie przygotowała do spektaklu „aktorów – amatorów” i sama odegrała przewodnią postać dramatu – Zofię Parmen.

„Grzech” był wystawiany jeszcze siedmiokrotnie w Mławie, a także w Przasnyszu, dwukrotnie w Ciechanowie, w Nidzicy, na Wojewódzkim Festiwalu Zespołów Amatorskich w Żyrardowie oraz w Warszawie (na życzenie dyrekcji Zjednoczenia Przemysłu Mleczarskiego), wszędzie z przyjęciem podobnym do tego z premiery.

Obsada „Grzechu” Stefana Żeromskiego: Jaskrowicz – Edmund Folbrycht, Grodzka – Krystyna Żulewska, Anna – Krystyna Piliszek, Bukowski – Kazimierz Robaczewski, Janeczka – Teresa Tańska, Józef – Zbigniew Wawrzyński, Wuliczka – Krystyna Melzacka, dozorca murarzy – Jan Zakrzewski, Michał – Stefan Kupniewski, murarz – Kazimierz Jaworski, murarka – Krystyna Szymborska, Zofia Parmen – Eugenia Dolna.

Sztuka w świetlicy PKS

W grudniu 1953 roku E. Dolna prowadziła już zespoły artystyczne przy nowo otwartej świetlicy PKS. Utworzono tam i zarejestrowano dwie grupy amatorskie – teatralną i taneczną.

W repertuarze zespołu tanecznego najczęściej pojawiały się kujawiaki (dorośli), krakowiaki i polki (dzieci). Natomiast zespół teatralny wystawiał m. in. „Dwa światy”, „Felek murarz”, „Józinek” i inne, głównie satyry.

Były także rozmaite składanki, połączone ze śpiewem („Na Wołdze”, „Czardasz”, „Hola Cyganie z pola”) i recytacją wierszy, najczęściej Brzechwy, Kerna, Jurandota, Ważyka.

Zespoły organizowały wiele imprez dochodowych, połączonych z wyjazdami w teren, w ramach tzw. „łączności miasta ze wsią”. Wyjeżdżano do Strzegowa, Radzanowa, Janowca, Szreńska, Luszewa, Nowej Wsi, Zielunia i innych.

Odbywały się także występy wokalno – recytatorskie w Działdowie i Żurominie. Występy zdominowane były przez programy satyryczne, śpiew i taniec.

Zespół teatralny powstał również przy Państwowym Przedsiębiorstwie Hurtu Spożywczego i składał się głównie z pracowników zakładowych. W 1954 roku została tam wystawiona sztuka Gabrieli Zapolskiej pt. „Ich czworo”. Reżyserką spektaklu była Hanna Weselik – pracownik biurowy przedsiębiorstwa.

Sztuka cieszyła się dużym powodzeniem. Została wystawiona w Domu Ludowym w Mławie, co najmniej dwukrotnie oraz w Strzegowie. Spektakl miał możliwość częstszego wystawiania, ale z różnych powodów (m. in. w sztuce występowało dziecko) zaprzestano występów.

Warto dodać, że działalność zespołu wymagała wielkiego trudu i dodatkowego wkładu pracy, zarówno reżysera, jak i występujących. Próby odbywały się zawsze po pracy, na terenie biur i pomieszczeń zakładowych, niejednokrotnie do bardzo późnych godzin wieczornych.

Z kolei zespół amatorski przy Centrali Ogrodniczej w Mławie wystawił sztukę Gogola pt. „Ożenek”. Zespół składał się z pracowników zakładu, reżyserowała również H. Weselik, która nie pracowała wtedy w przedsiębiorstwie. Sztuka była trudna do odegrania w związku z potrzebą właściwej charakteryzacji „aktorów” i doboru odpowiednich strojów z epoki. W rolę charakteryzatora ponownie wcielił się Bolesław Weselik.

Natomiast kostiumy zostały wykorzystane z teatru z Bydgoszczy. Dekoracje do sztuki zarówno „Ożenek” jak i „Ich czworo” pochodziły z mieszkania prywatnego Weselików: kanapy, stolik, portiery, firanki. „Ożenek” został wystawiony tylko dwukrotnie w Mławie, głównie właśnie ze względu na trudności z kostiumami.

Krajobraz kulturalny Mławy

W Mławie istniało wiele amatorskich zespołów artystycznych. Na pewno część z nich swoją działalnością nie wywarła dużego wpływu na rozwój życia kulturalnego w mieście i okolicy.

Inne z kolei mogły poszczycić się bogatym repertuarem lub też wystawieniem jednej bądź też dwóch sztuk i wpisaniem się na trwałe w krajobraz kulturalny ówczesnej Mławy. Zespoły te zachwycały kunsztem, w ich występach widać było profesjonalną rękę reżyserów i przyciągały publiczność.

Z różnych powodów, najczęściej politycznych te szlachetne inicjatywy gasły. Egzystowały one w bardzo trudnych warunkach, w czasie, kiedy kultura była przede wszystkim przywłaszczana przez władze na użytek polityczny.

Należy nadmienić, że kolejne zespoły amatorskie powstawały zaraz po 1956 roku, już w nieco łatwiejszej sytuacji politycznej. Obserwujemy wówczas istnienie zespołów artystycznych chociażby przy Mławskiej Fabryce Obuwia – największym zakładzie przemysłowym w mieście, czy też przy Powszechnej Spółdzielni Spożywców „Spójnia”.
Michał Nowakowski, historyk, nauczyciel, członek TPZM

Eugenia Celestyna Dolna (1904 – 1979).
Fot. Materiały autora tekstu



Zbigniew Wawrzyński i Krystyna Mionowska w skeczu "Kułak"
Fot. Materiały autora tekstu



Komentarze (0) pokaż wszystkie komentarze w serwisie

Dodaj komentarz Odśwież

Dodawaj komentarze jako zarejestrowany użytkownik - zaloguj się lub wejdź przez FB