Czwartek, 27 stycznia 2022. Imieniny Anieli, Juliana, Przemysława

O pierwszej aptece w Mławie (cz. 2.)

2021-12-07 12:00:00 (ost. akt: 2021-12-07 10:13:36)
Fragment inwentarza z opisem apteki

Fragment inwentarza z opisem apteki

Autor zdjęcia: Materiały APW Oddział Mława

Podziel się:

O pierwszej aptece w Mławie pisze dla Was na naszych łamach Andrzej Grochowski, członek honorowy Zarządu Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Mławskiej. Dzisiaj druga, część tekstu.

Apteki i aptekarze w zaborze rosyjskim

W zaborze rosyjskim obowiązywała ustawa dla farmaceutów i aptek z 21 października 1844 r.

Zezwolenia na ich zakładanie wydawała Komisja Rządowa w miejscu dogodnym dla mieszkańców, pod warunkiem, że nie będzie szkodzić już istniejącym aptekom.

Określała kwalifikacje pracowników oraz procedurę zakładania i dzierżawy. Omawiała także sposób urządzania, sprzedaży medykamentów oraz nadzoru i kontroli.

Ustanawiała także cztery kategorie pracowników aptek: aptekarz, prowizor, pomocnik i uczeń.

Wniosek na założenie apteki składał się z dowodu kwalifikacji aptekarskiej potwierdzonego wykonaniem przysięgi na stopień, świadectwa moralności i deklaracji o urządzeniu zgodnie z obowiązującymi przepisami w tym zakresie w ciągu jednego roku.

Do obowiązkowych pomieszczeń należały: izby ekspedycyjna i recepturowa, koktorium służące do gotowania preparatów, materialni czyli składu, piwnicy, zielarni i suszarni.

Izba ekspedycyjna było to otwarte pomieszczenie odpowiednio urządzone i wyposażone, gdzie w szufladach i naczyniach opatrzonych wyraźnymi napisami znajdowały się medykamenty.

Laboratorium służyło do przygotowania lekarstw, a materialnia i piwnica do gromadzenia surowców. Natomiast przeznaczeniem zielarni i suszarni było magazynowanie i suszenie ziół.

Z genealogii rodziny Borowskich

Karol Borowski pochodził ze wsi Chmiele (brak więcej danych genealogicznych). Był żonaty z Zofią –Amalią z Krebsów, z którą miał troje dzieci: Edwarda, Florentynę i Aleksandra.

Edward, według inskrypcji na grobie rodzinnym w Mławie, był porucznikiem 4. Pułku Strzelców Konnych byłego wojska polskiego. Zmarł 17 maja 1875 roku w wieku 66 lat.

Florentyna, zamężna Świderska miała dwie córki - Zofię i Marię. Jej mąż Wincenty Świderski urodził się w Skwierzynie nad Wartą w Wielkim Księstwie Poznańskim z rodziców Jana i Katarzyny z Kruszewskich.

Był nauczycielem łaciny, historii i geografii w Mławskiej Szkole Obwodowej (w 1842 r. przemianowanej na Szkołę Powiatową) od jej powstania 12 września 1834 roku.

W czasie pozalekcyjnym uczył również śpiewu przygotowując młodzież do występów na uroczystościach szkolnych oraz do asysty w kościele podczas codziennych mszy.

Następnie został Radcą Honorowym i Nadzorcą Szkoły Powiatowej w Mławie. Posiadał wykształcenie wyższe. Według J. Kazimierskiego studiował w Paryskiej Sorbonie.

Zmarł 4 maja 1866 roku w wieku 68 lat i został pochowany na cmentarzu parafialnym przy kościele św. Wawrzyńca. Aleksander Borowski, prowizor apteczny, zmarł 8 czerwca 1883 roku w wieku 66 lat.

Jego żona Wiktoria z Nieckich, zmarła 13 sierpnia 1929 roku w wieku 93 lat. Lucjan Czerwiński, autor artykułu o Mławie napisał; „(...) napotykamy na rogu obecnej ul. Nowotki b. stary (mówią o tym pochyłe ściany) dom, który nazywano domem „babci Borowskiej”.

Siedziba apteki

Budynek będący siedzibą apteki jest wymieniany wśród niewielu obiektów murowanych w Mławie powstałych w drugiej połowie XVIII wieku, o wymiarach pięćdziesiąt osiem i pół stopy długości oraz trzydzieści trzy stopy szerokości.

Usytuowany jest w południowo-wschodnim narożniku Rynku. Wzniesiony na planie wydłużonego prostokąta, szczytem do Starego Rynku.

Parterowy, z nadstawką od strony Rynku i facjatą od ul. Narutowicza. Budowla jest podpiwniczona, przykryta włoskim łamanym dachem.

Elewacja frontowa od strony Rynku z nadstawką w kształcie prostokąta posiada trzy okna, jest zwieńczona profilowanym gzymsem okapowym.

Natomiast elewacja wschodnia od ul. Narutowicza symetryczna, trzyosiowa. Ponad wysokim, masywnym cokołem znajdują się dwa prostokątne otwory okienne.

W części środkowej jest ryzalit z nadstawką zamkniętą trójkątnym szczytem. Elewacja zwieńczona masywnym, profilowanym gzymsem podokapowym.

Według opisu z 1876 roku na parterze budynku znajdowała się apteka oraz cztery pomieszczenia mieszkalne właścicieli.

Na poddaszu było jeszcze pięć pokoi i kuchnia. Po likwidacji apteki, w jej lokalu zainstalował się sklep winno-kolonialny firmy Morawski.

Następnie, w maju 1909 roku otwarto tam sklep spółdzielczy Mławskiego Stowarzyszenia Spożywców „Spójnia”.

Wydarzeniu temu towarzyszyły ciekawe okoliczności z udziałem właścicielki domu przy Rynku 5 Wiktorii Borowskiej.

Tworzącej się nowej społecznej inicjatywie w handlu mławskim przeciwstawili się prywatni handlowcy zdominowani przez Żydów. Oferowali oni za lokal bardzo wysokie ceny.

Pani Borowska uznała jednak, że tylko polska placówka handlowa może znaleźć miejsce w jej domu. Przez współczesnych mławian, jej postawa uznana została za patriotyczną.

Na pierwszym piętrze mieściło się biuro zarządu spółdzielni. Natomiast w 1917 roku, tamże zlokalizowano siedzibę utworzonej wówczas biblioteki, a w 1923 roku powołany Wydział Społeczno-Wychowawczy, który prowadził bardzo szeroką działalność kulturalno-oświatową na rzecz członków spółdzielni oraz ogółu mieszkańców miasta i powiatu.

Bowiem wymaga podkreślenia fakt, iż biblioteka „Spójni” była pierwszą tego rodzaju placówką w mieście. Obecnie budynek jest własnością prywatną. Po przeprowadzonej renowacji zachował pierwotny wygląd oraz charakter handlowo-usługowy.

Inwentarz apteki

Szczegółowe wiadomości dotyczące apteki znajdujemy w inwentarzu pozostałości po zmarłych Karolu Borowskim (1851r.) i jego żonie Zofii-Amalii (1855r.) spisanym w latach 1855-1856 roku w kancelarii Franciszka Chudzyńskiego Rejenta Okręgu Mławskiego, liczącym 174 strony.

Okoliczności jego powstania wiążą się z obowiązującym wtedy prawem nakazującym wykonanie spisu, gdy spadkobiercami zmarłych są osoby nieletnie.

Wówczas, prawni opiekunowie tworzący Radę Familijną postanawiają o jego sporządzeniu.

W opisanych okolicznościach takimi spadkobiercami w linii prostej były nieletnie córki Florentyny z Borowskich Świderskiej; Maria i Zofia Świderskie, wnuczki zmarłych. I

Inwentarz składa z jedenastu tytułów (rozdziałów), a mianowicie: aktywa z dokumentów, gotowizna, meble i ruchomości, garderoba, nieruchomości, opis apteki, biblioteka, aktywa z tytułu pobranych lekarstw oraz gotowizna wpłacona do apteki przez osoby zalegające w czasie sporządzania spisu inwentarza.

Inwentarz apteki znajduje się w tytule (rozdziale) ósmym i liczy 1144 pozycje.
Specyfikuje wyposażenie apteki w meble, urządzenia, środki lekarskie i naczynia.

W izbie ekspedycyjnej znajdowały się repozytoria, czyli meble do gromadzenia środków aptecznych, w tym stół z galerią, szufladami i szafkami, trzy szafy, cztery szafki, postument drewniany z szufladami i krzesło.

W jednej z szaf znajdował się stary zegar. Wszystkie szafy były koloru żółtopomarańczowego, pokostowane, miały szyldy białe z napisami czarnymi

Dalej jest wymienienie naczyń i urządzeń niezbędnych do funkcjonowania apteki, a przede wszystkim do przechowywania medykamentów i wytwarzania leków. Prawdopodobnie izba ekspedycyjna była połączona z recepturową.

Najbardziej obszerną częścią całego inwentarza jest opis środków lekarskich znajdujących się zarówno w izbach ekspedycyjnej i recepturowej, jak również w materialni, suszarni, szklarni, piwnicy i laboratorium.

Waga - miara środków lekarskich wyrażana została w wagach aptekarskich opartych na podziale dawnego funta rzymskiego.

I tak funt aptekarski, stanowiący ¾ funta cywilnego, dzielił się na dwanaście uncji, uncja na osiem drachm, drachma na trzy skrupuły i skrupuła na dwadzieścia gramów.

W roku 1849 w użycie wszedł rosyjski funt aptekarski wynoszący 358,3226 grama, której to miary w tym akcie nie zastosowano.

Natomiast tytuł siódmy poprzedzający, przynosi informacje dotyczące nieruchomości przy ul. Rynek 16, którą Karol Borowski nabył 30 maja 1816 roku w trybie publicznej licytacji, dawniej należącą do sukcesorów po Krzysztofie i Barbarze małżonkach Plewczyńskich.

W jej skład wchodziła kamienica murowana wraz ze stajniami i zabudowaniami oraz ogród przy Zielonym Rynku.

Zapis powyższy oznacza, że przez 16 lat dwaj pierwsi aptekarze mławscy nie byli właścicielami domu, w którym mieściła się siedziba apteki. Rozdział specyfikujący „aktywa z papierów” zawiera w zasadzie tylko informację o odnalezieniu „archiwum” składającego się ze znacznej ilości dawnych recept, listów i pism urzędowych, wyroków, pozwów i aresztów, które nie posiadają znaczenia dla ustalenia wartości masy spadkowej.

Z opisu biblioteki wynika, że było tylko kilka pozycji z literatury fachowej o farmacji, ustawa dla farmaceutów z 1844 roku wydana przez Radę Lekarską oraz taksa lekarstw.

Trudno nie wyrazić wątpliwości, aby w domu zamieszkałym przez przedstawicieli ówczesnej lokalnej elity intelektualnej nie czytano książek.

Przecież tutaj mieszkał także wspomniany wyżej Wincenty Świderski - Radca Honorowy Nadzorca Szkoły Powiatowej, dawniej nauczyciel historii, geografii i łaciny tejże Szkoły.

Likwidacja apteki Borowskich i otwarcie nowych

Po śmierci Karola Borowskiego w roku 1851, aptekę przejął syn Aleksander, którą prowadził do śmierci w 1883 roku. Jednocześnie zakończyła swoją działalność pierwsza mławska apteka.

Pozostała wdowa Wiktoria Borowska prawdopodobnie zamknęła aptekę. Trudno odtworzyć dalsze koleje losu mławskiego aptekarstwa.

Czy miasto na pewien czas było pozbawione apteki? Potwierdzenie ich istnienia znajdujemy dopiero w źródłach z 1902 roku informujących o dwóch aptekach, należących do Józefa Marszewskiego i Antoniego Moszczyńskiego.

Ponadto, przed I wojną światową otwarta została przy ul. Stary Rynek 17 apteka przez przybyłą do Mławy rodzinę aptekarzy; Leopolda i Aleksandra Zamoyskich, a na rogu Rynku i Niborskiej mieściła się apteka Hildebrandta.
Andrzej Grochowski, członek honorowy Zarządu TPZM

Plan budynku dawnej apteki z roku 1925
Materiały APW Oddział Mława

Plan budynku dawnej apteki z roku 1925

Komentarze (0) pokaż wszystkie komentarze w serwisie

Dodaj komentarz Odśwież

Dodawaj komentarze jako zarejestrowany użytkownik - zaloguj się lub wejdź przez FB