Najstarsze i najpiękniejsze zabytki Szreńska i okolic cz.2

Gmina Szreńsk
Bielawy – resztki parku dworskiego, w którym znajduje się powojenny budynek szkoły (obecnie wiejski dom kultury),

Doziny – najdłuższa miejscowość gminy, resztki parku i miejsce po dawnym dworku,
Kobuszyn – resztki parku, przy drodze murowana z cegły kapliczka z pocz. XX w., drewniany dom z otwartym gankiem wybudowany po I wojnie światowej,

Krzywki-Bośki – murowana kapliczka z pocz. XX w., dwie drewniane chałupy z okresu międzywojennego,

Kunki – murowana z cegły, stylowa obora z okresu międzywojennego,

Liberadz – drewniany dworek wzniesiony pod koniec XIX w. w stylu podwarszawskiej architektury letniskowej. Obok resztki parku i staw oraz ruiny murowanej z cegły i kamieni, stylowej obory i murowano-ziemnej piwnicy z lat 30-tych XX w. Przy drodze na Szreńsk figurka MB na cokole z kamieni polnych z lat 20-tych XX w., ufundowana przez rodzinę Kanigowskich właścicieli majątku,

Ługi – drewniany wiatrak typu koźlak zbudowany w 1873r. (własność Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu), drewniany krzyż choleryczny wystawiony na miejscu starego, murowany powojenny budynek szkoły (obecnie mieszkania gminne), kilka starych drzew w parku oraz dwa murowane domy z okresu międzywojennego, a także dużych rozmiarów obora z kamieni polnych, kryta strzechą z koń. lat 30-tych XX w.,

Miączyn Mały – murowany, parterowy dworek z mieszkalnym poddaszem wzniesiony ok. 1875r. (obecnie siedziba szkoły podstawowej), w koło pozostałości parku z zachowaną aleją dojazdową i okrągłym, kwiatowym klombem na froncie dworku,
Miączyn Duży – z dawnego folwarku zachowała się jedynie dużych rozmiarów murowano- ziemna piwnica oraz parę leciwych drzew w parku, we wsi trzy kamienno-ziemne, wolnostojące piwnice,
Miłotki – wieś bardzo malowniczo położona w dolinie Miłotki. Zachowały się tu trzy drobnoszlacheckie, drewniane dworki z ganeczkami pochodzące z drugiej połowy XIX w. Idealne miejsce na plenery fotograficzne i malarskie,
Mostowo – gniazdo rodzinne Mostowskich. Perełką na skalę północnego Mazowsza jest murowana z kamieni polnych i cegieł, przykryta czerwoną dachówką stylowa kuźnia wzniesiona na pocz. XX w. z oryginalnym wyposażeniem (piec kowalski, miechy i liczne mniejsze elementy). Obecnie własność prywatna. Na fundamentach dawnego, wielkiego dworu pobudowano po wojnie szkołę (obecnie budynek częściowo zamieszkały),

Okolice wsi Mostowo – kamienny obelisk upamiętniający, że w tym miejscu zginął kapitan Stefan Potrzuski (21.05.1944r.), pseudonim „Leonidas” członek komendy BCH na podokręg „Wkra” w czasie potyczki z niemieckimi żandarmami,

Ostrów – wieś dawniej zamieszkiwana przez niemieckich kolonistów. Na początku wsi pozostałości po drewnianej kaplicy ewangelickiej wzniesionej w drugiej połowie XIX w. (widoczny prostokątny zarys fundamentów i pojedyncze kamienie z podmurówki budowli), na końcu wsi drewniany dom (pustostan) wzniesiony na pocz. XX w. z małym, oszklonym gankiem,
Pączkowo – miejscowość malowniczo położona na skarpie Mławki. We wsi zachowało się klika murowanych domów z cegły z okresu międzywojennego,

Przychód – druga po Szreńsku najstarsza miejscowość w gminie (1240r.) położona nad Mławką, w centrum wsi znajduję się stylowy, murowany, parterowy z mieszkalnym poddaszem dom, wzniesiony na pocz. lat 30-tych XX w.,

Proszkowo – miejscowość zamieszkiwana przez społeczność ewangelicką od połowy XIX w. We wsi resztki parku dworskiego i pozostałości cmentarza ewangelickiego wśród starych drzew z dwoma zachowanymi nagrobkami oraz budynek szkoły wzniesiony w lat. 1910-14 przez kolonistów niemieckich, do dziś służy jako szkoła podstawowa,
Rochnia – we wsi znajduje się drewniany wiatrak typu koźlak z końca XIX w. (wpisany do zabytków d. woj. ciechanowskiego), nadal mieli zboże urządzeniami elektrycznymi. Kapliczka wystawiona w 1889r. z fundacji Antoniego Głosika, murowana, otynkowana, czworoboczna na cokole. Od frontu metalowa figurka Chrystusa Ukrzyżowanego, we wsi dwie wolnostojące, kamienno-ziemne piwnice,
Stare Garkowo – miejscowość posiadająca sporo ciekawych budowli m.in. wiatrak typu koźlak z końca XIX w., przeniesiony z okolic Kuczborka przez rodzinę młynarzy Hermanowskich, drewniany, parterowy dworek z mieszkalnym poddaszem z przełomu XIX-XX w. (nie dawno odrestaurowany i częściowo przekształcony przez prywatnego właściciela), obok kilka starych drzew. W środku wsi znajdują się trzy drewniane domy z dość dobrze zachowaną stolarką okienną i drzwiową,
Zaręby – miejsce urodzenia matki Marii Dąbrowskiej. Z dawnego dworu z końca XIX w. zachowały się jedynie fundamenty i cztery kolumny, resztki parku i bramy wjazdowej oraz bardzo ciekawa figurka MB z pocz. XX w. Z budynków dawnego folwarku pozostały jedynie murowane kikuty ścian obory.
Należy także wspomnieć o figurkach, kapliczkach i krzyżach, które świadczą o chrześcijańskich korzeniach tych ziem, a jest ich ok. 100 sztuk na terenie gminy. Te najstarsze pochodzą z końca XIX w., początków XX w. i z lat międzywojennych. Na palcach jednej ręki można wyliczyć stare stodoły i obory. Nawet powszechne studnie odchodzą do lamusa.

Janusz Dębski